Mikayıl Müşfiq – ATATÜRK

Standard

aa çizim Teymur Rzayev

Mikayıl Müşfiq – ATATÜRK

Könlüm emreyledi, men qulağ astım,
Bu şiiri ey dahi, eşqınla yazdım!…

Eşqın olmasaydı cephe boyunca,
Bu söz ordusunu sıralamazdım!…

Onun her bendinde izin almadan,
Sayısız milletlerin möhrünü bastım!…

Sen’et vadisinde öyle bilmeyin,
Yolumu itirdim, yolumu azdım!…

Bu şiiri yazmakla asırlar boyu,
Dağlara, daşlara adımı kazdım!…

Ey ulu ATATÜRK, diktim seninle,
Şanlı abideni söz veteninde!…

Şubat 1936

—-

Mikayıl Müşfiq – ATATÜRK

Könlüm emreyledi, mən qulağ asdım,
Bu şeiri ey dahi, eşqınla yazdım! …

Eşqin olmasaydı cəbhə boyunca,
Bu söz ordusunu sıralamazdım! …

Onun hər bəndində icazə almadan,
Saysız millətlərin möhrünü basdım! …

Sen’et vadisində elə bilməyin,
Yolumu itirdim, yolumu azdım! …

Bu şeiri yazmaqla əsrlər boyu,
Dağlara, daşlara addımı kazdım! …

Ey ulu ATATÜRK, tikdim səninlə,
Şanlı abidəni söz vətənində! …

Fevral 1936

Özdemir Asaf

Standard

özdemir asaf8

“Mən sənə həmişə üşüyürdüm,
Çünki qışdım.
Naxışdım, baxışdım,
İnkar etmirəm də.
Səni sevmək kimi böyük işlərə cəhd etdim.
Və lütfən inkar etmə,
Sənə ən çox, ən çox mən yaraşdım.”

Özdemir Asaf

Ben sana hep üşüyordum,
çünkü kıştım..
Nakıştım, bakıştım..
İnkar etmiyorum da bunu..
Seni sevmek gibi büyük işlere kalkıştım..
Ve lütfen inkar etme;
Sana en çok ben yakıştım..

Əli bəy Hüseynzadə – Hali-Vətən – Hüseyinzade Ali Turan – Hâl-i Vatan

Standard

Əli bəy Hüseynzadə

Əli bəy Hüseynzadə – Hali-Vətən

Ucundadır dilimin,
Həqiqətin böyüyü.
Nə qoydular deyəyim,
Nə kəsdilər dilimi.

Bilirmisən cühəla
Nə etdilər vatana?
Nə qoydular uyuya,
Nə qoydular oyana.

Durur bila-hərəkət,
Rəvamı bir diriyə?
Nə getmədə irəli,
Nə dönmədə geriyə.

Ədu qırır qapıyı,
Biz evdə bixəbəriz.
Nə başqa başqalarız,
Nə ittihad edəriz.

Ayıltmadı qələmim.
Şu Türk ilə əcəmi.
Nə qoydular yazayım,
Nə qırdılar qələmi.

Hüseyinzade Ali Turan – Hâl-i Vatan

Ucundadır dilimin,
Hakikatin büyüğü.
Ne bıraktı diyeyim,
Ne kestiler dilimi.

Bilir misin cühela
Ne yaptılar vatana?
Ne bıraktı uyuya,
Ne bıraktı uyana.

Durur bila-hareket,
Revamı bir diriye?
Ne gitmede ileri,
Ne dönmede geriye.

Düşman kırar kapıyı,
Biz evde bihaberiz.
Ne ayrı-gayrıyız biz,
Ne ittihat ederiz.

Ayıltmadı kalemim.
Şu Türk ile ecemi.
Ne bıraktı yazayım,
Ne kırdılar kalemi.

(Türkiye Türkçesine aktaran Ferruh Rahimli, Azerbaycan Devlet Agrar Üniversitesi – Öğretim görevlisi.)

TEVFİK FİKRET – MİLLET ŞARKISI – Tofiq Fikrət – MİLLƏT ŞƏRQİSİ –

Standard

tevfik fikret8

Tofiq Fikrət – MİLLƏT ŞƏRQİSİ

Çeynəndi, yetər, varlığımız cəhl ilə qəhrə!
Doğrandı mübarək Vətənin bağrı səbəbsiz.
Birlikdə bu gün bulmalıyıq dərdinə çarə,
Can qardaşı, qan qardaşı, şan qardaşıyız biz!
Millət yoludur, haqq yoludur tutduğumuz yol!
Ey haqq, yaşa! Ey sevgili millət, yaşa var ol!

Gəl, qardaşım, anam sana möhtac, ona çatmaq,
Çatmaq ona, qurtarmaq o bibaxtı-vəzifən.
Qarşında köksü, bağrı açıq, ölgün yatıbdır, bax,
Onsuz yaşamaqdansa bərabər ölüş əhvən!
Hər an o gözəl sinəyi xəncərliyir əllə,
İmdadına çatmasaq əgər, məhvi-müqəddər.

Zülmün topu var, gülləsi var, qəl’əsi varsa,
Haqqın da bükülməz qolu, dönməz üzü vardır.
Göz yumma günəşdən, nə qədər nuru qararsa
Sönməz əbədi, hər gecənin gündüzü vardır!
Millət yoludur, haqq yoludur tutduğumuz yol!
Ey haqq, yaşa! Ey sevgili millət, yaşa! Var ol!

Vaxtilə baban kimsəyə minnətmi edərdi?!
Yox! Qalmadı hana sana zillət pədərimdən
Dünyada şərəfdir yaşadan milləti, fərdi;
Silkin, alçalmaq təzə uçsun üzərindən.
İnsanlığı pamal edən alçaqlığı yıx, əz!
Vallah, yaşamaq yerdə sürüklənməyə dəyməz!

Haqsızlığın növlərini gördük… Bumu qanun?
Ən qəmli səfalətlərə düşdük… Bumu dövlət?
Dövlətsə də, qanunsa da, artıq yetər olsun;
Artıq yetər olsun bu dəni zülmi-cəhalət…
Millət yoludur, haqq yoludur tutduğumuz yol,
Ey haqq, yaşa! Ey sevğili millət, yaşa! Var ol!

—-

TEVFİK FİKRET – MİLLET ŞARKISI

Çiğnendi, yeter, varlığımız cehl ile kahre;
Doğrandı mübarek vatanın bağrı sebepsiz.
Birlikte bugün bulmalıyız derdine çare.
Can kardeşi, kan kardeşi, şan kardeşiyiz biz.
Millet yoludur, hak yoludur tuttuğumuz yol;
Ey hak, yaşa, ey sevgili millet, yaşa.. Var ol!

Gel kardeşim, annen sana muhtâc, ona koşmak..
Koşmak ona, kurtarmak o bî-bahtı vazîfen.
Karşında göğüs bağr açık ölgün, yatıyor bak;
Onsuz yaşamaktansa beraber ölüş ehven!

Her an o güzel sineyi hançerliyor eller;
İmdâdına koşmazsak eğer mahvı mukarrer.

Zulmün topu var, güllesi var, kal’ası varsa,
Hakkın da bükülmez kolu, dönmez yüzü vardır;
Göz yumma güneşten, ne kadar nûru kararsa
Sönmez ebedî, her gecenin gündüzü vardır.

Millet yoludur, hak yoludur tuttuğumuz yol!
Ey hak, yaşa, ey sevgili millet, yaşa.. Var ol!

Vaktiyle baban kimseye minnet mi ederdi?
Yok, kalmadı, hâşâ sana zillet pederinden
Dünyâda şereftir yaşatan milleti, ferdi;
Silkin, şu mezellet tozu uçsun üzerinden.
İnsanlığı pâ-mâl eden alçaklığı yık, ez;
Billâh yaşamak yerde sürüklenmeye değmez.

Haksızlığın envâını gördük.. Bu mu kaanun?
En gamlı sefâletlere düştük.. Bu mu devlet?
Devletse de, kanunsa da, artık yeter olsun;
Artık yeter olsun bu denî zulm-ü cehâlet..

Millet yoludur, hak yoludur tuttuğumuz yol,
Ey hak, yaşa, ey sevgili millet, yaşa.. Var ol!

– Kayalar, 25 haziran 1324 –

Tevfik Fikret
( 1867 – 1915 )

Tevfik Fikret – S.87-88,
Yaşar Nabi Nayır, Varlık Yayınları, 1995

Mukarrer : kararlaştırılmış, hakkında karar verilmiş
Zillet : alçaklık
Mezellet : horluk, hakirlik
Pâ-mâl : ayak altında kalmış, çiğnenmiş

Məmməd İsmayıl – AĞACDƏLƏN, DÖY QAPIMI – AĞAÇKAKAN, DÖY KAPIMI

Standard

Məmməd İsmayıl11

Məmməd İsmayıl – AĞACDƏLƏN, DÖY QAPIMI

Yolum hərdən-hərdən kəndimizə düşür. Orda anamdan ömürlü, məndən vəfalı evimiz
hələ də tək-tənha savaşlardan geri dönməyən atamı gözləyir. Qapısı bağlı yetim,tənha evimiz. Bu dəfə payız çənində gəlmişdim ata yurduna. Həyətə çatar-çatmaz bir səs eşitdim, kimsə qapımızı döyürdü…Ayaq saxladım. Elə bil gəlişimi ayların, illərin şirinli-acılı xatirələri ilə qolboyun olan evimizə kimsə xəbər verirdi. Qapıya bir az da yaxınlaşdım, bir az da… Axı bu şərin şər vaxdı,
payız çən-dumanında mənim gəldiyimdən kimsə xəbər tutmamışdı. Evimizdə isə taleyin gəzavü- qədərindən başqa kimsə yaşamırdı. Bəs elə isə kimsəsiz evin qapısını döyən kim idi? Ama bu səslər insan barmaqlarının səsinə bənzəmirdi, nəsə gaibanə bir səs idi. Payız sisi bir az da seyrəlmişdi…Sən demə qayğısız ağacdələn tənha evimizin əski, çürüməkdə olan qapısını dimdikləyirdi. O, kim idi? Bəlkə anamın ruhuydu,bəlkə atamın, bəlkə vaxdın, zamanın, ya bəlkə
mənim arzularımın barmaqlarıydı ani gəlişimi yetim evimizə xabər verirdi.Ya bəlkə həqiqətən yem arayan ağacdələn idi, bilmədim. Gözümdə savaşlardan acı yadigar kimi dünya üzünə səpilən evlər canlandı, bir də təkcə ağacdələnlərin döydüyü qapılar…

Yol azıbsan bu payızın çәnindә
Ağacdәlәn, ağlın azıb sәnin dә,
Dәn gәzirsәn saçlarımın dәnindә
Atamoğlu, az qapımı döy görüm.

Bu cığırı bu qara kim bürüyüb?
Burda kimin yanan qәlbi kiriyib?
Hәyәtini qara yellәr kürüyüb
Başımıza nәlәr gәlir qoy görüm.

Haçanacan gözlәmәyә gәlmisәn?
Yoxsa mәnә söz demәyә gәlmisәn?
Ya borcunu istәmәyә gәlmisәn?-
Öz dilindә ünvanımı söy görüm.

Mәn dünyaya ata, ana borcuyam,
Ünvanım var, bu ünvana borcluyam.
Bir canım var, bircә cana borcluyam,
Özgә nәyә, taraq-taraq say görüm.

Bulaq kimi batan bәxti açılmaz,
Hәr iğidin atam, bәxti açılmaz…
Hәlә yatır, yatan bәxtim açılmaz,
Yatmışların yuxusuna qıy görüm.

Eldәn ayrı ömür olmaz, gün olmaz,
Eli sevәn ürәklәrdә kin olmaz.
Nәdәn Araz arzularım çin olmaz
Haçanacan yuxularda çay görüm?

Avand işim nәhsә düşüb deyәsәn,
Vaxt mәnimlә bәhsә düşüb deyәsәn.

Qulaqlarım sәsә düşüb deyәsәn,
Şimşәk çaxsın, guruldasın göy görüm.

Yavaş-yavaş çürümәdә taxda, bax.
O taxtada ovxam olan vaxda bax.
İnad olub nә döyürsәn baxda-baxt,-
Açılmayan düyünlәri duy görüm.

Elә yanır döyüşlәrin yanğısı
Nә tәsәlli söndürәcәk, nә dә su.
Mәnim qapım Yer üzünün qapısı
Ağacdәlәn, döy qapımı, döy görüm,
Başımıza nәlәr gәlir goy görüm…

****

AĞAÇKAKAN, DÖY KAPIMI(511)

…Yolum, arada bir köye düşüyor. Orada anamdan daha uzun ömürlü, benden daha vefalı olan evimiz, cepheye gidip bir daha geri dönmeyen babamı hâlâ tek başına bekliyor. Kapısı kilitli,yetim, tenha evimiz… Bu kez sonbahar sisleri içinde gelmiştim ata yurduma. Bahçeye varır varmaz bir ses işittim, birisi kapımızı dövüyordu… Durdum. Sanki birisi, ayların, yılların acı tatlı hatıraları
ile sarmaş dolaş olan evimize, benim geldiğimi haber veriyordu. Kapıya biraz daha yaklaştım, sonra biraz daha… Akşamın bu şer vaktinde, sonbaharın bu sisi, dumanı içinde, benim köye geldiğimden kimsenin haberi yoktu. Evimizde ise talihin kaza ve kaderinden başka hiç kimse yaşamıyordu.
Öyleyse, kimsesiz, ıssız, evin kapısını döven kimdi? Ama bu sesler insan parmaklarının sesine benzemiyordu, her ne ise garip bir sesti. Sonbaharın sisi biraz daha seyrelmişti… Hay Allah!
Kaygısız ağaçkakan, ıssız evimizin eski, çürümekte olan kapısını gagalıyordu. O, kimdi? Belki anamın ruhuydu, belki atamın, belki vaktin, zamanın, ya da benim arzularımın parmaklarıydı, ani gelişimi yetim evimize haber veren, belki de gerçekten yem arayan bir ağaçkakan idi, bilmiyorum.
Gözümün önünde savaşlardan kalan acı hatıralar gibi yeryüzüne serpilen evler canlandı, bir de sadece ağaçkakanların dövdüğü kapılar…

Yol mu azdın bu sonbahar çeninde
Ağaçkakan, aklın azmış senin de,
Den(512) ararsın saçlarımın deninde(513)
Atamoğlu, az kapımı döy görüm.

Bu çığırı bu kara kim bürümüş?
Burda kimin yanan kalbi kirimiş?(514)
Bahçesini kara yeller kürümüş
Başımıza neler gelir, koy görüm.

Ne vakte dek gözlemeye geldin sen?
Yoksa bana söz demeye geldin sen?
Ya borcunu istemeye geldin sen?-
Öz dilinle unvanıma(515) söy(516) görüm.

Ben dünyaya ata, ana borçluyum,
Unvanım var, bu unvana borçluyum.
Bir canım var, bir tek cana borçluyum,
Başka neye… ‘tıkkır tıkkır’ say görüm.

Bulak gibi batan bahtı açılmaz,
Her yiğidin atam, bahtı açılmaz…
Hele yatar, yatan bahtım açılmaz,
Yatmışların uykusuna kıy görüm.

Elden ayrı ömür olmaz, gün olmaz,
‘El‘i seven yüreklerde kin olmaz.
Neden Araz arzularım çin olmaz(517)
Ne vakte dek rüyalarda çay(518) görüm?

Avand işim nehse düştü diyesin,(519)
Vaht benimle bahse düştü diyesin.
Kulaklarım sese düştü diyesin,
Şimşek çaksın, gürüldesin göy görüm.

Yavaş yavaş çürümekte tahta, bak.
O tahtada ufalanan vahta bak.
İnat edip ne döversin tak ka tak,
Açılmayan düğümleri duy görüm.

Öyle yanar, savaşların yangısı
Ne teselli söndürecek, ne de su.
Benim kapım yeryüzünün kapısı
Ağaçkakan, döy kapımı, döy görüm,
Başımıza neler gelir koy görüm…

511 Kapı döymek: İçerdekileri uyarmak için kapıya vurmak, kapı çalmak.
512 Den: Tahıl tanesi
513 Den: Saça düşen aklar
514 Kirimek: Susmak, konuşmamak, yapılan bir işe son vermek.
515 Unvan: Yaşanılan yer, hane, adres.
516 Söymek: Sövmek

517 Arzuları çin olmak: Arzuları gerçekleşmek.
518 Çay: Irmak.
519 Avand işi nehse düşmek: İşleri yolunda giderken birdenbire bozulmak.

Türkçə çeviren: İmdat Avşar

İslam Səfərli – İslam Seferli

Standard

Sənət çələngini gəzdir başında
Kim buna xor baxsa, qəlbi qaradır.
Qoy onlar bilsin ki, bizim dünyada
Ən böyük məhəbbət sənətkaradır.

Sanat çelengini gezdir başında
Kim buna hor bakarsa, kalbi karadır.
Koy onlar bilsin ki, bizim dünyada
En büyük muhabbet sanatkaradır.

Uygunlaştıran :Çetin Bayramoğlu